Türkiye’de nöroteknoloji araştırmaları: 2026 göstergeleri

Türkiye’de nöroteknoloji araştırmaları büyüyor, ama büyüme eşit dağılmıyor: 2017–2019’dan 2022–2024’e Türkiye adresli yayınlar nöropazarlamada ve EEG ile derin öğrenmede yılda yaklaşık %32, sanal gerçeklik ile EEG’de %27, elektrodermal aktivitede %21 ve tDCS’de %19 artarken beyin-bilgisayar arayüzü (BCI) ile olaya ilişkin potansiyel (ERP) çalışmaları yılda %2 ile yerinde saydı. Bu rapor, açık bilimsel yayın dizini OpenAlex’ten ve YÖK Ulusal Tez Merkezi’nden derlenen sayılarla EEG, fNIRS, biyosinyaller, beyin stimülasyonu ve uygulamalı alanlardaki 17 konunun Türkiye’deki seyrini gösterir. Yayın sayıları 2 Kasım 2026’da, tez sayıları 1 Kasım 2026’da alındı. Her sorgunun adresi kaynaklar bölümündedir; sayılar herkes tarafından yeniden üretilebilir.

• Türkiye’nin bütün bilimsel yayınları aynı dönemde yılda %12 büyüdü; dünyanın toplamı neredeyse sabit kaldı. Bir konunun Türkiye’deki büyümesi bu genel eğilimle birlikte okunmalıdır.
• EEG açık ara en büyük konu: 2024’te başlığında ya da özetinde EEG geçen 372 Türkiye adresli yayın var. Yıllık büyüme Türkiye’de %11, dünyada %6.
• fNIRS yayınları 2019’da 11, 2024’te 21; yıllık büyüme Türkiye’de %10, dünyada %12.
• Türkiye’nin dünya ortalamasına göre en çok öne çıktığı konular nöropazarlama, EMG ve EEG ile derin öğrenme.
• EEG geçen lisansüstü tezlerin yıllık ortalaması 2018–2020’de 94 iken 2023–2025’te 163 oldu.

01Neyi, nasıl saydık?

Yayın sayıları OpenAlex’ten alındı. OpenAlex; makaleleri, bildirileri, kitap bölümlerini ve ön baskıları yazarların kurumları, yayın yılları ve konularıyla birlikte dizinleyen, herkese açık ve ücretsiz bir bilimsel yayın veri tabanıdır. Her konu için bir anahtar kelime sorgusu yazıldı ve yalnızca başlık ile özet tarandı. Örneğin EEG sorgusu “EEG”, “electroencephalography” ya da “electroencephalogram” geçen yayınları; fNIRS sorgusu “fNIRS” ya da “functional near-infrared spectroscopy” geçenleri sayar. Sorgular İngilizce terimlerle yazıldı; yalnızca Türkçe başlık ve özetle dizinlenmiş yayınlar bu yüzden kaçmış olabilir.

Türkiye adresli yayın

En az bir yazarı Türkiye’deki bir kuruma bağlı yayın. Uluslararası ortak çalışmalar da tam sayılır; aynı yayın hem Türkiye’nin hem başka bir ülkenin sayısına girebilir.

Dünya

Aynı sorgu, ülke filtresi olmadan. Türkiye adresli yayınlar da bu sayının içindedir.

Yıllık büyüme

2017–2019 toplamı ile 2022–2024 toplamı karşılaştırılır ve aradaki beş yıla bileşik olarak yayılır. Örneğin EEG’de 663 yayından 1.097 yayına çıkış beş yılda 1,65 kat, yani yılda yaklaşık %11 demektir. Üç yıllık toplamlar, küçük sayılarda tek bir yılın iniş çıkışının sonucu belirlemesini önler.

Uzmanlaşma endeksi

Türkiye’nin bir konudaki dünya payının, bütün yayınlardaki dünya payına oranı (2022–2024). Aşağıda ayrıca açıklanmıştır.

Büyüme neden 2024’te bitiyor? OpenAlex’in dünya toplamı 2024’te 11,0 milyon yayınken 2025’te 14,7 milyona, 2026’da ise yıl bitmeden 35,5 milyona çıkıyor. Bu sıçrama bilimsel üretimdeki gerçek bir artışla açıklanamayacak kadar büyüktür; büyük olasılıkla dizinlemedeki değişikliklerden, örneğin dizine yeni kaynakların eklenmesinden ya da bazı yayınların ileri bir tarihle kaydedilmesinden kaynaklanır. OpenAlex bunun nedenini bir veri notuyla açıklamış değildir. Bu yüzden büyüme, 2024’te biten üç yıllık dönemlerle ölçüldü. 2025 sayıları tablolarda gösterge olarak (*) verilir ama büyüme hesabına girmez; 2026 yıl içinde olduğu ve aynı sorundan etkilendiği için hiç kullanılmadı.

02Yöntemlere göre Türkiye adresli yayınlar

Aşağıdaki tablolarda her konu için 2019, 2022, 2024 ve 2025 yıllarındaki Türkiye adresli yayın sayısı ile 2017–2019’dan 2022–2024’e Türkiye’nin ve dünyanın yıllık büyümesi yer alır. Konular birbirini dışlamaz: EEG ile derin öğrenme üzerine bir makale hem “EEG” hem “EEG ve derin öğrenme” satırında sayılır, bu yüzden satırlar toplanmamalıdır.

EEG, BCI ve ERP

EEG Türkiye’de yılda yaklaşık %11 büyüdü. Bu, Türkiye’nin toplam yayın artışına (%12) yakındır: EEG yayınları Türkiye’nin genel bilimsel büyümesiyle aşağı yukarı aynı hızda, dünyadaki EEG yayınlarından ise daha hızlı çoğaldı. Anahtar kelime araması klinik EEG çalışmalarını da, örneğin epilepsi araştırmalarını, kapsar; sayı yalnızca araştırma amaçlı EEG’yi göstermez. BCI ile ERP ise aynı dönemde neredeyse yatay kaldı. Nörofeedback yayınları yılda 15’in altında olduğu için yıldan yıla dalgalanıyor.

Optik görüntüleme: fNIRS

fNIRS Türkiye’de küçük ama düzenli büyüyen bir alan: 2019’da 11, 2024’te 21 yayın. Yıllık %10’luk büyüme dünyanınkine (%12) yakın; Türkiye’nin dünya içindeki payı yıllara göre %1,4 ile %2,0 arasında dalgalanıyor. 2025’teki 36 yayın, 2023–2024 ortalamasının yaklaşık 1,9 katı. Bu bir ilgi artışına işaret edebilir, ama dizinleme etkisi ayrıştırılamadığı için tek yıllık bir veri olarak okunmalıdır.

Biyosinyaller: EMG, EDA, ECG ve göz izleme

EMG, EEG’den sonra en çok yayın yapılan konu. Türkiye’de yılda %9 büyürken dünyada yalnızca %1 büyüdü; bu yüzden Türkiye’nin EMG’deki dünya payı %1,9’dan %2,7’ye çıktı. Elektrodermal aktivite küçük bir tabandan hızlı büyüdü (%21). Giyilebilir ECG ve biyosinyal çalışmaları Türkiye’de ve dünyada aynı hızla, yılda yaklaşık %17 arttı. Göz izleme yayınları 2019’daki 24’ten 2024’te 67’ye çıktı; yıllık büyüme Türkiye’de %12, dünyada %4.

Beyin stimülasyonu: TMS ve tDCS

Stimülasyonda tDCS dikkat çekiyor: üç yıllık toplam 47 yayından 114 yayına çıktı, yani yılda yaklaşık %19; dünyada tDCS yayınları aynı dönemde neredeyse sabit kaldı (%1). TMS yayınları Türkiye’de yılda %10, dünyada %2 arttı. Bu sayılar araştırma yayınlarını sayar ve klinik çalışmaları da içerir; bir yöntemin klinik kullanımı her zaman hekim değerlendirmesine bağlıdır ve yayın sayısı bu konuda bir şey söylemez.

Uygulamalı ve çok yöntemli alanlar

Büyümenin en hızlı olduğu yer, uygulamalı ve birden çok yöntemi birleştiren konulardır. Nöropazarlama yayınları üç yıllık toplamda 13’ten 52’ye çıktı (yılda %32), dünyada ise yerinde saydı (%1). EEG ile derin öğrenme Türkiye’de yılda %32 büyüdü, ama dünyada daha da hızlı büyüdü (%41). Sanal gerçeklik ile EEG’yi birlikte kullanan çalışmalar 2024’te 11’e ulaştı. Sürücü yorgunluğu, spor bilimi ve çoklu beyin kaydında yıllık sayılar tek haneli; bu satırlardaki oranlar bir iki yayınla değişebilir. Çoklu beyin kaydında 2014’ten 2023’e kadar hiç Türkiye adresli yayın yok, ilk ikisi 2024’te; bu yüzden büyüme hesaplanamaz.

03Lisansüstü tezler: YÖK Ulusal Tez Merkezi

Tezler, bir yöntemin yeni araştırmacılar arasında ne kadar yayıldığını yayınlardan daha erken gösterebilir. Sayılar YÖK Ulusal Tez Merkezi’nin taramasından alındı: her terim, tezin bütün alanlarında tam eşleşmeyle arandı. Ulusal Tez Merkezi’nin yıl filtresi otomatik sorgulara yanıt vermediği için tezlerin yılı, sırayla verilen tez numarasından çıkarıldı. Bu çıkarım, tarihi bilinen olaylara ilişkin ilk tezlerin numaralarıyla ayarlandı; yıl yaklaşık ±3 ay hassasiyetle bulunur, yani yıl sınırına yakın bir tez komşu yıla düşmüş olabilir.

EEG geçen tezlerin yıllık ortalaması 2018–2020’de 94 iken 2023–2025’te 163’e çıktı. Aynı dönemde kaydedilen bütün tezler de arttı: tez numaralarına göre yılda yaklaşık 50–55 binden 65 bine. Bu artış hesaba katıldığında EEG geçen tezler 100 bin tezde 182’den 251’e çıkıyor. “Yakın kızılötesi spektroskopi” (2 → 11), “transkraniyal doğru akım” (2 → 8) ve tDCS (4 → 11) küçük tabanlardan en çok artan terimler; “transkraniyal manyetik” yatay, “neurofeedback” ise azalıyor.

Türkçe ve İngilizce terimler örtüşür, çünkü tezler iki dilde özet taşır: “göz izleme” ile “eye tracking” satırları büyük ölçüde aynı tezleri sayar ve toplanmamalıdır. Nöropazarlama tezlerinin bir bölümü cihazla ölçüm içermeyen, kavramsal ya da anket temelli tezler olabilir; bu ayrım yapılmadı.

04En hızlı büyüyenler ve yerinde sayanlar

Türkiye’nin bütün bilimsel yayınları 2017–2019’dan 2022–2024’e yılda %12 büyüdü; Türkiye’nin dünya yayınları içindeki payı %0,78’den %1,35’e çıktı. Bu yüzden bir konunun büyümesi iki ölçüyle okunmalıdır: dünyadaki aynı konuya göre ve Türkiye’nin genel büyümesine göre. Türkiye’nin genel büyümesinin belirgin üstünde kalan konular şunlardır:

• Nöropazarlama: yılda %32 (dünya %1).
• EEG ve derin öğrenme: yılda %32 (dünya %41, yani dünyadan yavaş).
• Sanal gerçeklik ve EEG: yılda %27 (dünya %19).
• Elektrodermal aktivite: yılda %21 (dünya %5).
• tDCS: yılda %19 (dünya %1).
• Giyilebilir ECG ve biyosinyaller: yılda %17 (dünya %17).

Genel büyümeyle aşağı yukarı aynı hızda ilerleyenler göz izleme (%12), EEG (%11), TMS (%10), fNIRS (%10) ve EMG’dir (%9). Bunlar Türkiye’nin bilim üretimiyle birlikte büyüyen, yerleşik alanlardır; fNIRS dışında hepsi dünyadaki karşılıklarından daha hızlı büyüdü.

Yerinde sayanlar BCI ve ERP’dir. Türkiye adresli BCI yayınları 2019’da 36, 2022’de 36, 2024’te 40 ve 2025’te 42; yıllık büyüme %2, dünyada %7. Türkiye’nin BCI’daki dünya payı %1,7’den %1,3’e geriledi. ERP ve P300 yayınları da yılda %2 ile yatay; burada dünya da yerinde sayıyor (%0). Bu, bu alanlarda araştırmanın durduğu anlamına gelmez: 2016–2025 arasında her yıl BCI’da 25 ile 48, ERP’de 17 ile 34 yayın çıktı, yani istikrarlı bir taban var. Yalnızca Türkiye’nin genel büyümesine ayak uydurmuyorlar.

2025 için ayrı bir not: Türkiye’nin toplam yayın sayısı 2025’te 2023–2024 ortalamasının 1,13 katıdır. Bazı konular bunun belirgin üstüne çıktı: spor bilimi (4,0 kat), sürücü yorgunluğu (3,5 kat), nörofeedback (3,1 kat), elektrodermal aktivite (2,5 kat), fNIRS ve giyilebilir ECG (1,9 kat) ve TMS (1,7 kat). Bunların çoğu küçük sayılardır ve dizinleme etkisi ayrıştırılamaz; bir eğilimin başlangıcı olup olmadıkları ancak sonraki yılların verisiyle anlaşılabilir.

05Türkiye hangi konularda öne çıkıyor?

Uzmanlaşma endeksi basit bir soruya yanıt verir: Türkiye bir konuda, genel bilim üretimindeki ağırlığına göre daha mı çok, daha mı az yayın yapıyor? 2022–2024’te Türkiye adresli yayınlar dünyadaki bütün yayınların %1,35’idir. Bir konuda Türkiye’nin payı da %1,35 ise endeks 1’dir; %2,7 ise 2’dir. 1’in üstü, Türkiye’nin o konuya ortalamadan fazla ağırlık verdiğini; 1’in altı daha az verdiğini gösterir.

Nöropazarlamada Türkiye’nin dünya payı %4,0 ile bütün yayınlardaki payının yaklaşık üç katı; ancak bu değer üç yılda 52 yayına dayanır. EMG’de (1,97) ve EEG’de (1,55) endeks yüksek ve yayın sayıları büyük, bu yüzden daha sağlam. EEG ile derin öğrenmede endeks 1,72’dir ama Türkiye’nin payı düşüyor (%3,2’den %2,3’e), çünkü dünya bu alanda daha hızlı büyüyor. TMS, ERP ve giyilebilir ECG’de Türkiye ortalamanın altında; çoklu beyin kaydında ise henüz çok az yayın var.

06Verinin sınırları

• Anahtar kelime araması fazla sayar: başlığında ya da özetinde EEG geçen bir klinik makale, EEG’yi yalnızca anmış olsa da sayılır. Kısaltmalar başka terimlerle de çakışabilir.
• Az da sayar: sorgudaki terimleri kullanmayan çalışmalar, örneğin yalnızca cihaz adıyla ya da genel bir terimle anlatılanlar, ve yalnızca Türkçe başlık ve özetle dizinlenen yayınlar kaçabilir.
• OpenAlex her dergiyi kapsamaz: kapsamadığı ya da eksik kapsadığı Türkçe dergilerdeki yayınlar sayılmaz.
• Ülke, yazarların kurum bilgisinden gelir; kurumu yanlış ya da eksik eşleşen yayınlar Türkiye sayısını etkiler.
• Sayılar küçük: yılda 10’un altında yayın olan konularda (sürücü yorgunluğu, spor bilimi, çoklu beyin kaydı, sanal gerçeklik ile EEG’nin ilk yılları) birkaç yayın oranları büyük ölçüde değiştirir.
• 2025 ve 2026 sayıları dizinleme değişikliklerinden etkilenir ve büyüme hesabına girmez.
• Tez yılları tez numarasından çıkarıldı (yaklaşık ±3 ay). “EEG” araması toplam 2.143 tezin yalnızca en yeni 2.000’ini döndürür; en eski EEG tezleri yıllara dağıtılamadı.
• Yayın ve tez sayısı araştırma etkinliğini gösterir; bir alanın kalitesini, etkisini ya da pazar büyüklüğünü göstermez.

07Bu verileri kullanma ve kaynak gösterme

Bu sayıları kullanırken veri tarihini (OpenAlex için 2 Kasım 2026, YÖK için 1 Kasım 2026) ve kullanılan sorguyu belirtin. Her konunun OpenAlex sorgusu kaynaklar bölümünde açık adresiyle yer alır; adres bir tarayıcıda açıldığında o günün yıllara göre sayılarını döndürür. Ülke filtresi (institutions.country_code:TR) çıkarıldığında aynı sorgu dünya sayılarını verir. OpenAlex sürekli güncellendiği için ileri bir tarihte çalıştırılan sorgu biraz farklı sayılar verebilir; YÖK sayıları ise Ulusal Tez Merkezi’nde aynı terimle yeniden aranabilir.

Raporda adı geçen yöntemlerle çalışan araştırma sistemleri, sitenin cihazlar bölümünde EEG, fNIRS, biyosinyaller ve stimülasyon başlıkları altında listelenir.